تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما

 سیمای پویانمایی

برای بررسی سینمای انیمیشن باید به دهه ۷۰ میلادی بازگردیم، تا قبل از آن، ژانر انیمیشن در سینما بر اساس فرمول‌های رایج کارتون‌سازی تولید می شد. انیمیشن سنتی روشی بود که برای اکثر فیلم‌های زنده نگاری قرن بیستم استفاده می‌شد. در این روش سنتی فریم‌های فیلم، در اصل عکس‌هایی از طرح‌های متعدد بودند که بروی کاغذ کشیده می‌شدند. و حرکت تند و سریع آنها برای بیننده  توهم حرکت ایجاد می‌کرد.

اما با ورود تکنولوژی به سینما و ایجاد استودیوهای دیجیتال به ناگاه زمین تا آسمان دنیای خیالی و فانتزی انیمیشن تغییر کرد. ساخت و سازها فراوان شد و بودجه‌های تولید فیلم کارتونی گاهی به ارقام سرسام آوری هم رسید. برای مثال انیمیشن‌های اسکاری داستان اسباب بازی ۳ محصول ۲۰۱۰ و یا انیمیشن  برنده اسکار ۸۶ یخ زده به ترتیب ۲۰۰و ۱۵۰ میلیون دلار هزینه‌ی تولید داشتند.

سینمای انیمیشن در دهه‌های۳۰ و ۴۰، آنقدر جذابیت پیدا کرده بود که تماشاگران برای دیدن فیلم‌های کوتاه کارتونی، هم پای فیلم‌های سینمایی علاقمندی نشان می‌دادند. در آن دوران شرکت‌های معظم فیلمسازی هرکدام با داشتن یک یا چند شخصیت کارتونی در رقابتی تنگاتنگ قرار داشتند. تام و جری، باگزبانی، اسوالد خرگوش، گوفی، پلوتو، یوگی و چهره‌های دیگر مانند ستاره‌های فیلم‌های سینمایی محبوبیت پیدا کرده بودند.

در کمپانی مترو گلدوین مایر ویلیام هانا و جوزف باربرا و تحت هدایت فرد کوئیم بی، بهترین تام و جری‌ها را خلق کردند. والت دیسنی نیز با خلق میکی ماوس از سال ۱۹۲۸ به بعد جایگاه خود را در این دنیای فانتزی تثبیت کرد. در یونیورسال نیز چند کارگردان جوان و خوش فکر مانند تکس اوه ری کاراکترهای محبوبی خلق کردند. با این همه با فراگیر شدن جعبه جادو در اواخر دهه‌ ۴۰ و اوایل دهه ۵۰ و استقبال خانواده‌ها از تلویزیون؛ افت شدیدی در تولید انیمیشن سینمایی به وجود آمد. اما شرکت‌های بزرگ همچنان برای تلویزیون کارتون تولید می‌کردند.

در دهه ۷۰ و ۸۰ آخرین ساخته‌های انیمیشن سنتی در هالیوود ساخته و اکران شدند اما در بلوک شرق آن زمان، کشورهای حوزه بالکان و هم چنین لهستانی‌ها با راه انداختن مکتبی به نام مکتب زاگرب انیمیشن‌های خاص و جمع و جور دلنشینی ساختند. چشم بادامی‌های کشور آفتاب تابان نیز در همین زمان‌ها به مدد سرعت تکنولوژی ساخت و ساز پرسرعتی در دنیای انیمیشن به راه انداختند. به نحوی که کارتون‌های ژاپنی مشتریان خاص خود را داشتند.

از دهه‌ی ۹۰ به بعد اما همه چیز تغییر کرد. شرکت‌های کوچکی مانند پیکسار به میدان رقابت با غول‌هایی مانند والت دیزنی برخاستند و نتیجه هم گرفتند. دیگر تکنولوژی وارد تولید انیمیشن شده بود و هر شرکتی بر اساس بودجه‌ی خود می‌توانست عرض اندام کند. اما داستان اسباب بازی در ۲۰۰۱ شروع یک سرفصل بود. یک انیمیشن خلاق و بهره گرفته از پیشرفته‌ترین تکنولوژی پویانمایی که باعث شد نگرش تماشاگران به تولیدات کارتونی تماما تغییر پیدا کند. پیکسار نیز در سال ۱۹۹۹ با ساخت شرکت هیولاها نشان داد باید به مستعدها و کوچکترها در تولید انیمیشن میدان داد.

تاریخچه سینمای انیمیشن در ایران از اواخر دهه ۵۰ میلادی قابل بررسی است. نخستین تلاش‌ها برای ساخت پویانمایی در ایران به وسیله اشخاصی مانند اسفندیار احمدیه، جعفر تجارتچی، پرویز اصانلو، نصرت‌الله کریمی، پترس پالیان و اسدالله کفافی در فاصله سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۰ خورشیدی و در اداره کل فرهنگ و هنرهای زیبای تهران صورت گرفت. نخستین فیلم کوتاه پویانمایی نیز به وسیله اسفندیار احمدیه با عنوان ملانصرالدین در ۱۳۳۶ خورشیدی با امکانات بسیار محدودی ساخته شد.

در حال حاضر بزرگ‌ترین سفارش دهنده انیمیشن در ایران مرکز پویا نمایی صبا (وابسته به صدا و سیما) است که سالیانه هزاران دقیقه انیمیشن از تهیه کنندگان خریداری می‌کند. سینمای انیمیشن ایران پدیده‌ای نوظهور محسوب می‌شود که تاکنون شاهد اکران چند فیلم بلند از جمله خورشید مصر (دوبعدی) به کارگردانی بهروز یغمائیان، هفت رنگ به کارگردانی مازیار محمدی نژاد، ۹:۲۰ در بوشهر به کارگردانی محمدامین همدانی و تهیه‌کنندگی حامد جعفری (سه بعدی)، قلب سیمرغ به کارگردانی وحید نصیریان (سه بعدی)، سرزمین خواب به کارگردانی علی لطفی (سه بعدی) و افسانه گل نور به کارگردانی علی نوری اسکویی (سه بعدی) و (امین و اکوان) به کارگردانی(زحل رضوی) (دوبعدی) بوده‌است.

آثار شاخص سینمای انیمیشن

سفید برفی و هفت کوتوله

پینوکیو اولین فیلم بلند سینمای انیمیشن است که کمپانی دیزنی تولید کرد. این انیمیشن اقتباسی است از داستان آلمانی برادران گریم، ماجرای دختری که پوستی به سفیدی برف دارد و مادرش موقع تولدش از دنیا می‌رود. پدرش با زن زیبا اما بدجنسی ازدواج می‌کند که یک آینه‌ی جادویی دارد. وقتی سفیدبرفی بزرگ می‌شود آینه‌ی جادویی به ملکه می‌گوید که سفید برفی از او هم زیباتر است. ملکه به خشم می‌آید و می‌خواهد سفید برفی را بکشد که او به دل جنگی و کلبه‌ی هفت کوتوله پناهنده می‌شود. تمام فریم‌های انیمیشن روی استوری بورد توسط یک تیم شش-هفت نفره کشیده شد. دیوید هند در حقیقت کارگردان سرپرست بود. گروهی از کارگردانان برای سکانس‌های مختلف در نظر گرفته شده بودند. فیلم در زمان خودش رکورد پرفروش‌ترین فیلم ناطق را شکست. اگر نرخ تورم را در نظر بگیریم هنوز هم یکی از ده انیمیشن پرفروش است. اما به جز آن والت دیزنی برای این فیلم یک اسکار افتخاری دریافت کرد. بیشتر منتقدان هم در آن دوره شیوه‌ی رئالیستی تصویر شدن کاراکترهای انسانی را ستایش کردند.

پینوکیو

تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما
پینوکیو ۱۹۴۰

سال ۱۹۴۰ کمپانی دیزنی سراغ رمان کودکان نوشته‌ی کارلو کولودی به نام «ماجراهای پینوکیو» رفت. این دومین انیمیشن بلندی بود که دیزنی بعد از «سفید برفی و هفت کوتوله» تولید کرد. فیلم درباره‌ی یک عروسک چوبی به نام پینوکیوست که نجار پیری به اسم ژپتو آن را درست کرده. پری آبی به پینوکیو جان می‌بخشد تا پدر ژپتو تنها نباشد و قرار می‌شود اگر پینوکیو ثابت کرد که می‌تواند پسری شجاع، صادق و فداکار باشد تبدیل به پسری واقعی شود اما سر راه پینوکیو همیشه وسوسه‌های زیادی قرار می‌گیرد که به خصوص او را وادار به دروغگویی می‌کند. هر بار هم که دروغ می‌گوید دماغش دراز می‌شود. انیمیشن «پینوکیو» یک دستاورد پیشگامانه در حوزه‌ی جلوه‌های انیمیشن بود و به پدیده‌های طبیعی مثل باران، رعد و برق، دود و سایه تحرکی رئالیستی بخشیده بود. نکته‌ی جالب این جاست علیرغم این که اولین انیمیشنی بود که توانست اسکار بهترین ترانه را از آن خودش کند در گیشه شکست سختی خورد.

شهر اشباح

تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما
شهر اشباح

نه تنها آن را یکی از بهترین انیمیشن‌های تاریخ سینما می‌دانند که منتقدان می‌گویند یکی از بهترین فیلم‌های هزاره‌ی سوم است. انیمیشنی شوخ‌طبعانه که در جهان فانتزی پر از آب و رنگ میازاکی می‌گذرد و داستان بلوغ کاراکتر قهرمانش است.

چیهیروی ده ساله و پدر و مادرش به سمت خانه‌ی جدیدشان در حرکت هستند که پدر از یک مسیر میانبر می‌رود. آن‌ها سر راهشان به یک پارک سرگرم‌کننده‌ی رها شده می‌رسند. پدر چیهیرو اصرار به گردش در پارک دارد. آن‌ها یک رستوران کشف می‌کنند که پدر و مادر چیهیرو شروع به خوردن غذا در آن می‌کنند. رستورانی که هیچ‌کس در آن حضور ندارد. چیهیرو به گوشه و کنار سرک می‌کشد و با پسری به نام هاکو ملاقات می‌کند که به او هشدار می‌دهد قبل از غروب آفتاب از کناره‌ی رودخانه برگردد. والدین چیهیرو تبدیل به خوک می‌شوند و خلاصه چیهیرو وارد دنیایی می‌شود که پر از ارواح و جادوگرهاست.

فیلم با بودجه‌ی ۱۵ میلیون دلاری تولید شد و ۳۴۶ میلیون دلار در جهان فروخت. منتقدان شیوه‌ی کارگردانی میازاکی را ستایش کردند. انیمیشن میازاکی قابل مقایسه با کتاب‌های لوییس کارول است که از او «آلیس در سرزمین عجایب» را بیشتر از بقیه‌ی آثارش می‌شناسیم. فیلمی که کاراکترهای عجیب و غریبش موفق می‌شوند تنش خاصی در آن ایجاد کنند.

شیر شاه

تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما
شیرشاه ۱۹۹۴

شیرشاه اثری است که در سال ۱۹۹۴ تولید شد و در ژانر حماسی-موزیکال ازبهترین آثار سینما شناخته می‌شود. موسیقی متن‌های بی‌نظیری که در این انیمیشن مورد استفاده قرار گرفته موجب شده تا جایزه اُسکار بهترین موسیقی متن و بهترین ترانه اورجینال را کسب کند.

به تازگی نسخه‌ی بازسازی شده‌ی این انیمیشن با کیفیتی خارق‌العاده ساخته شده است.  داستان شیرشاه مخلوطی از زندگی‌نامه پیامبران و چکیده‌های ویلیام شکسپیر است. شیری به نام موفاسا پادشاه جنگل است و در صدد است تا پسر خود « سیمبا » را به عنوان پادشاه جدید اعلام کند. در همین هنگام برادر موفاسا « اُسکار » دسیسه‌ای می‌چیند و با کمک کفتارها موفاسا را می‌کشد و قصد دارد همین کار را با وارث اصلی پادشاهی یعنی سیمبا نیز انجام دهد.

deema-sign در کاناپه تماشا کنید: شیرشاه با دوبله فارسی

داستان اسباب‌بازی

تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما
داستان اسباب بازی ۱۹۹۵

یکی دیگر از آثار مهم سینمای انیمیشن که مخصوص کودکان ساخته شده مجموعه « داستان اسباب‌بازی » است. این مجموعه نخستین بار درسال ۱۹۹۵ تولید شد و تاکنون ۴ قسمت ازآن منتشر شده. به معنای واقعی می‌توان داستان اسباب‌بازی‌ها را سرگرم کننده و جذاب دانست.

داستان انیمیشن درمورد کودکی به‌نام اندی است که علاقه‌ی خاصی به اسباب‌بازی‌های خود دارد. دانستن این موضوع که‌ اسباب‌بازی‌ها زنده می‌شوند، کمی سخت است. وودی گاوچرانی است که از محبوب‌ترین و قدیمی‌ترین اسباب‌بازی‌های اندی محسوب می‌شود; وودی رهبر سایر اسباب‌بازی‌های اتاق است.

داستان اسباب‌بازی‌ها از دیدگاه انجمن فیلم آمریکا یکی از ۱۰ انیمیشن برتر جهان است. این اولین تجربه‌ی انیمیشن کامپیوتری جان لسه‌تر در پیکسار بود. لسه‌تر یکی از بنیانگذاران کمپانی پیکسار بود که پیش‌تر در کمپانی والت دیزنی کار می‌کرد. دیزنی هم مایل بود روی این انیمیشن کار کند اما در نهایت و بعد از جلسه‌های متوالی پیکساری‌ها تصمیم گرفتند «داستان اسباب‌بازی» متعلق به خودشان باشد. همه‌ی کمپانی‌های بزرگ از کوکاکولا گرفته تا پپسی اسپانسرهای پخش فیلم شدند.

deema-sign در کاناپه تماشا کنید: داستان اسباب بازی جدید با دوبله فارسی

شرک

تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما
شرک ۲۰۰۱

سینمای انیمیشن  در سال ۲۰۰۱ شاهد اکران شرک بود. شرک توانست جایزه اُسکار بهترین پویانمایی را دریافت کند. کاراکتر شرک از شخصیتی باهمین نام ساخته « ویلیام استیگ » الهام گرفته شده.

داستان این فیلم درجایی آغاز می‌شود که پادشاهی ظالم درحال باج گرفتن از مردمش است. او چیزهای عجیب و غریب مردم را تصاحب می‌کند; پیرزنی قصد دارد الاغش را به پادشاه باج دهد و می‌گوید که الاغش قادر به حرف زدن است. در همین حین الاغ فرار می‌کند و وارد جنگل می‌شود. سربازان پادشاه به دنبال او می‌روند و با غول سبزی ترسناک مواجه می‌شوند. شرک از الاغ دربرابر سربازان محافظت می‌کند و همین امر موجب می‌شود که پادشاه حُکم توقیف خانه شرک را صادر کند.

داستان شرک از زیباترین و جذاب‌ترین داستان‌های سینما است; ادامه‌ی این انیمیشن در سال‌های بعد ساخته شد، به طوری که تاکنون ۴  قسمت ازآن ساخته شده است.

سه‌قلوهای بلویل

تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما
سه‌قلوهای بلویل

اولین فیلم بلندی که سیلوین شومه کارگردان فرانسوی ساخت با تحسین زیاد مواجه شد. فیلم با یک فلاش‌بک از سه قلوهای بلویل شروع می‌شود. سه خواننده‌ای که اوایل قرن بیستم کنار همدیگر روی صحنه اجرا می‌کردند. بعد داستان روی مادام سوزا متمرکز می‌شود که به تنهایی پسربچه‌ای را که به نظر می‌رسد نوه‌اش باشد بزرگ می‌کند. مادام سوزا سعی می‌کند با خرید یک پیانو بی‌علاقگی او را برطرف کند که موفق نمی‌شود. بعد برایش یک سگ به اسم برونو می‌خرد. اما چیزی که پسرک مشتاقش است دوچرخه‌سواری است.

انیمیشن درجه‌ی PG-13 را دریافت کرد که یعنی کودکان زیر ۱۳ سال باید آن را با بزرگترها ببینند و به این ترتیب تبدیل به اولین فیلمی با این درجه‌بندی شد که توانسته نامزد جایزه‌ی اسکار شود. جزییات این انیمیشن در ساختار و قصه تحسین‌برانگیز است. انیمیشنی که سبک سورئالی دارد و عجیب و غریب است اما همین غرابتش جذابش کرده است.

وال ای

تاریخچه انیمیشن در صنعت فیلم و سینما
وال ای

اثری علمی تخیلی و عاشقانه از کمپانی پیکسار و دیزنی اما این بار از جنسی متفاوت؛ جنسی ورای کلام، جسم و منطق انسانی. قصه های اندرو استانتون و پیت داکتر همیشه حرف های تازه برای گفتن داشته و مرزهای خیالی بسیاری را شکسته است. دور از ذهن نیست که با وجود چنین راویان خلاقی، روایت و جلوه های بصری این انیمیشن آن را به برنده اسکار ۲۰۰۸ برای بهترین انیمیشن سال و پس از آن یکی از پرفروش ترین فیلم سینمای انیمیشن جهان و حتی تاریخ تبدیل کند. به گفته کریستوفر نولان، داستان فیلم “میان ستاره ای” نیز الهام گرفته از این انیمیشن بوده است. جایی که در آن دیگر هیچ موجود زمینی ای زنده نیست، رباتی به نام والی که وظیفه اش از ابتدا جمع آوری زباله و فشرده سازی آن ها بوده، همچنان در حال کار است و زبالات بی پایان انسان ها را جمع آوری و با آن ها آسمان خراش می سازد. در یکی از روزها ربات دیگری بر زمین فرود می آید و مشغول شناسایی می شود تا بنا بر ماموریتش، هر گیاه جانداری را می بیند بردارد و با خود پیش انسان ها که حالا به سفینه ای دیگر پناه آورده اند ببرد. در این میان، والی به او علاقه مند می شود و اتفاقاتی در پس این ماجرا شکل می‌گیرد.

deema-sign در کاناپه تماشا کنید: وال ای با دوبله فارسی

دیدگاه خود را وارد نمایید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *